Vergi gelirleri ve tahsilat oranları

 

19.04.2005

 

Arşiv Arama

 

Önceki Sayfa

 

BİZE GÖRE

Vergi gelirleri ve tahsilat oranları

Veysi Seviğ - 19 Nisan 2005 Salı - Dünya

IMF'nin yeni stand-by anlaşması için öngörmüş bulunduğu yasal düzenlemelerden olduğu ifade edilen Gelir İdaresi'nin yeniden yapılandırılmasına ilişkin olanı TBMM'den yoğun tartışmalar sonucunda geçmiştir. Söz konusu yasa ile ilgili olarak yapılan çalışmalar ile TBMM'de yapılan görüşmeler ve tartışmalar ve bundan sonra yaşanacak muhtemel gelişmeler hiç kuşkusuz ki, mali idarenin geleceği açısından son derece önemlidir.

Diğer yandan Türkiye'nin 2005 yılı ilk üç aylık bütçe gerçekleşmeleri her nedense kamuoyunun yeterince dikkatini çekmemiştir. Oysa görüleceği üzere 2004 yılına göre 2005 yılında tahakkuk eden vergilerin tahsilat oranlarında bir gerileme söz konusu olduğu gibi ilk üç aylık gerçekleşme rakamları da beklenenin altında kalmıştır.

Basında gelir vergisi rekortmenleri ile ilgili açıklamalar yapılırken "menkul sermaye iradı" sahiplerinin daha çok Hazine bonosu ve devlet tahvili faiz geliri elde edenler olduğu kanısının egemen olduğu anlaşılmıştır. Oysa ortağı olduğu şirketlerden kâr payı alanların bu gelirleri de menkul sermaye iradıdır. Bir başka anlatımla hisse senedi sahipleri ile limitet ve anonim şirketler ile sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortaklarının elde etmiş oldukları kâr payları da menkul sermaye iradı olarak kabul edilmekte ve belli koşullar içersinde beyana tabi tutulmaktadır.

Örneğin 2004 yılında ortağı bulunduğu veyahut da hissesine sahip olduğu kurumun kendisine dağıttığı kâr payının brüt tutarının yarısı 14 milyar lirayı aşanlar bu kazançlarını 2005 yılının Mart ayı içersinde gelir vergisi beyannamesi ile menkul sermaye iradı olarak beyan etmiş bulunmaktadırlar. Bu kişiler söz konusu beyanı yaparken kurumlardan elde ettikleri kâr payının brüt tutarının yarısını menkul sermaye iradı olarak gelir vergisi beyannamesinin ilgili bölümünde göstermekte, bu miktar üzerinden hesaplanan vergiden kendisine isabet eden kâr payının tamamı üzerinden kesinti suretiyle alınan vergiyi indirim konusu yapmaktadırlar.

Beyan ile ilgili 2004 yılı için geçerli bulunan asgari miktar, 2005 yılı için 15.000 YTL olarak belirlenmiş bulunmaktadır.

Dünya ülkelerinde vergicilik konusunda başarı daha çok tahsilatın tahakkuka oranı ile ölçülebilmektedir. Bu bağlamda esasında vergi yükü karşılaştırmaları da vergilendirmedeki başarının göstergesi olmaktan daha çok ilgili ülke halkının kamu harcamalarına katkısındaki başarısını göstermektedir.

Türkiye'de 2005 yılının ilk üç aylık verileri dikkate alındığında 2005 yılında tahsilat/tahakkuk oranının düştüğü gözlenmektedir. Bu bağlamda aşağıda bazı vergi türlerinde tahsilatın tahakkuka oranı karşılaştırmalı olarak gösterilmiş bulunmaktadır.

Bazı vergi gelirlerinde tahakkuk/tahsilat oranları

Vergi türleri 2004 yılı ilk üç aylık dönem 2005 yılı ilk üç aylık dönem

. Gelir, kâr ve sermaye üzerinden alınan vergiler yüzde 54.96 yüzde 54.43

. Mülkiyet üzerinden alınan vergiler, yüzde 77.39 yüzde 78.75

. Dahilde alınan KDV, yüzde 50.07 yüzde 48.77

. Özel tüketim vergisi, yüzde 92.46 yüzde 86.98

. İthalde alınan KDV, yüzde 100 yüzde 100

Diğer yandan 2005 yılının ilk üç ayı içersinde 2005 yılında beklenen vergi tahsilatı sağlanamamıştır. Bu durum bütçe hedeflerini olumsuz etkileyecektir. Çünkü eldeki veriler dikkatlice incelendiğinde bu durumun gelecek ayları da etkileyeceği sonucuna kolaylıkla varılabilinir. Çünkü kurumlar şubat ayı içerisinde vermiş bulundukları geçici vergi bildirimi ile birlikte istisnalar hariç 2004 yılına ait olup 2005 yılında ödemekle yükümlü bulundukları kurumlar vergisinin tamamını ödemiş bulunmaktadırlar.

Bir başka anlatımla kurumlar vergisi yükümlüleri 2004 yılında, 2005 yılının Nisan ayında yapılacak beyanlar üzerinden yüzde 33 oranında tarh ve tahakkuk ettirilecek olan kurumlar vergisini, 2004 yılında üçer aylık dönemler halinde yapılan beyanlar üzerinden yüzde 33 oranında ödemişler ve bu bağlamda da son ödemeyi şubat ayında yapmışlardır.

Eldeki rakamsal verilerin analizinden de anlaşılacağı üzere vergi gelirlerinde 2005 yılında 2004 yılına göre ortaya çıkan tahakkuk artış oranı, tahsilata aynen yansımamış bulunmaktadır.

Gelir ve kazançlar üzerinden alınan vergilerde tahsilatın tahakkuka oranı en düşük olan yüzde 31.96 ile basit usulde vergiye tabi yükümlü grubuna aittir. Vergi tevkifatı uygulamasında ise tahsilatın tahakkuka oranı ilk üç aylık dönem içersinde yüzde 60.76'dır.

Aşağıdaki tabloda dolaysız vergilerin tahsilat oranları gösterilmiş bulunmaktadır.

Vergi türleri 2004 yılı ilk üç aylık dönem 2005 yılı ilk üç aylık dönem

. Beyana dayanan gelir vergisi, (*) yüzde 13.55 yüzde 11.53

. Basit usulde gelir vergisi, yüzde 31.81 yüzde 31.96

. Gelir vergisi tevkifatı stopaj yüzde 63.53 yüzde 60.76

. Gelir vergisi (geçici) yüzde 47.42 yüzde 44.02

. Kurumlar geçici vergi yüzde 80.21 yüzde 78.74

Ülkemizde en başarılı vergilendirme gümrükte katma değer vergisi açısından yapılmaktadır. Çünkü gümrükte alınan katma değer vergisinde tahsilatın tahakkuka oranı yüzde 100'dür.

Banka sigorta muameleleri vergisinde; 2004 yılında tahsilatın tahakkuka oranı yüzde 92.81 iken bu oran 2005 yılının ilk üç aylık döneminde 91.52 olarak gerçekleşmiş bulunmaktadır.

Geçtiğimiz yıl yaşanmış bulunan ekonomik sorunlar sonucunda işletmelerin bir bölümünün faaliyet kârları azalmış bulunmaktadır. Bu durum 2004 yılına ait yıllık gelir vergisi beyannamelerine de yansımış bulunmaktadır.

2005 yılında Mart ayında ilgili vergi dairelerine verilmiş bulunan ve 2004 yılında elde edilen gelir unsurlarını miktar olarak içeren yıllık beyannameler üzerinden belirlenen vergi rekortmenlerinin geçtiğimiz yıldan farklı olmaları bu durumu teyit eder niteliktedir.

Gerçekte; kayıtdışılığın giderek yaygınlaşmış bulunması da beyanları olumsuz etkileyen bir faktördür. Çünkü yıllık beyannamelerini vermek zorunda olanların büyük bir bölümü kayıt içersinde çalışmanın bedelini öderken, kayıtdışı kalanlar vergi gelirlerinin oluşumuna, kayıtlı yükümlülerden daha az boyutta ve rekabet kurallarına aykırı olarak gönüllerince katılmayı tercih etmektedirler.

Not: Yukarıda yer alan rakamsal veriler Maliye Bakanlığı'nın www.muhasebet.gov.tr sitesinden alınmış bulunmaktadır.

(*) Gelir vergisinin yaklaşık yüzde 90'ı stopaj yolu ile ödenmektedir.

İktisadi Dayanışma Gazetecilik Matbaacılık ve Danışmanlık Ltd.Şti -(0212) 325 71 21-281 85 26 -281 85 30

 

Veysi Seviğ

 

Okunma: 3396

Diğer Yazıları

 


Yazarın En Çok Okunan 5 Yazısı

 

Vergi gelirleri ve tahsilat oranları